Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'ın Arakanlı Müslüman azınlığa yönelik eylemlerinin soykırım oluşturduğuna hükmetti.
merkezi Hollanda'nın Lahey kentinde bulunan Uluslararası Adalet Divanı, Birleşmiş Milletler'in (BM) en üst yargı organı olarak görev yapıyor. 1946'da kurulan mahkeme, tarihinde ilk kez bir devleti soykırım suçundan mahkum etmiş oldu.
Kararı özetleyen Yargıç Yuji Iwasawa, Myanmar'ın Arakanlı Müslümanların büyük bir bölümünü ortadan kaldırmaya yönelik bir "niyet" taşıdığı sonucuna ulaşıldığını bildirdi. Iwasawa, Myanmar'ın "delilleri kapsamlı şekilde ortadan kaldırdığını" ve soykırım suçlarını işleyen kişileri soruşturma, yargılama ve cezalandırma görevini yerine getirmediğini de söyledi.
Myanmar ordusunun 2017'de düzenlediği operasyonlarda binlerce Arakanlı Müslüman hayatını kaybetmiş, 700 binden fazla kişi ise nüfusunun çoğunluğu Budistlerden oluşan Myanmar'ı terk ederek komşu Bangladeş'e sığınmak zorunda kalmıştı.
Dava, Batı Afrika ülkesi Gambiya tarafından Uluslararası Adalet Divanı'na götürülmüştü.
Myanmar ise süreç boyunca yöneltilen suçlamaları kabul etmemiş, güvenlik güçlerinin silahlı grupların saldırılarına karşılık verdiğini ileri sürmüştü.
Uluslararası Adalet Divanı'nın hükmü kesin nitelikte ve temyiz edilemiyor. Bununla birlikte mahkemenin kararlarını doğrudan hayata geçirecek bir uygulama mekanizması bulunmuyor. Myanmar'ın karara uymaması halinde mesele Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi'ne taşınabilecek.
'Myanmar tazminat ödemeli'
Uluslararası Adalet Divanı ayrıca Myanmar'ın, Bangladeş'e sığınan Arakanlı Müslümanların güvenli biçimde geri dönebilmelerini sağlaması, kayıp kişilerin belirlenmesine katkı sunması ve mağdurların maruz kaldığı zararları karşılamak için gerekli adımları atması gerektiğine karar verdi.
Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara ait malları, mümkün olduğu ölçüde iade etmesi; bunun yapılamadığı hallerde ise tazminat ödemesi gerektiği belirtildi. Ödenecek tazminatın tutarı henüz açıklanmadı.
Myanmar, Arakanlı Müslümanların vatandaşlık haklarını ülkedeki diğer etnik topluluklardan farklı olarak tanımamak ve onları "Bangladeş kökenli göçmenler" şeklinde tanımlamakla suçlanıyor.
Arakanlı Müslümanlar, onlarca yıldır vatandaşlık, eğitim, seyahat ve çalışma hakları bakımından ağır kısıtlamalara maruz kalıyor. Myanmar ordusu, Arakan Rohingya Kurtuluş Ordusu'nun güvenlik güçlerine yönelik saldırılarını gerekçe göstererek 2017'de Rakhine eyaletinde geniş kapsamlı bir operasyon başlatmıştı.
Çeşitli uluslararası insan hakları kuruluşlarının hazırladığı raporlar, operasyonlar sırasında çok sayıda köyün yakıldığını, sivillerin öldürüldüğünü ve kadınlarla kız çocuklarının cinsel şiddete uğradığını ortaya koymuştu.
Birleşmiş Milletler (BM) ile uluslararası insan hakları kuruluşları, bu operasyonları "etnik temizlik" olarak tanımlamıştı.
Dava Uluslararası Adalet Divanı'na nasıl taşındı?
Myanmar hakkındaki hukuki süreç, Gambiya'nın 2019'da Uluslararası Adalet Divanı'na yaptığı başvuruyla başladı.
İslam İşbirliği Teşkilatı'nın desteğiyle açılan davada Gambiya, Myanmar'ın 1948 tarihli Soykırım Sözleşmesi'ni ihlal ettiğini öne sürdü. Başvuruda Myanmar'dan soykırım eylemlerini engellemesi, suçlara ilişkin kanıtları muhafaza etmesi ve sorumluları cezalandırmak için gerekli adımları atması talep edildi.
Uluslararası Adalet Divanı, 2020 yılında Myanmar'ın Rohingya halkını soykırımdan korumak ve olası suçlara ilişkin delilleri saklamak için gerekli önlemleri almasına hükmetti. Ancak bu karar, Myanmar'ın soykırım işlediğinin kesin biçimde belirlendiği anlamına gelmiyordu. Bu nedenle davanın esasına ilişkin inceleme süreci devam etti.
Dava kapsamında ocak ayında gerçekleştirilen duruşmalarda taraflar iddia ve savunmalarını mahkemeye sundu. Myanmar yönetimi soykırım suçlamasını reddederken ordunun silahlı militanları hedef aldığını savundu.
Gambiya'nın başvurusunun ardından Hollanda, Almanya, Fransa, Danimarka, Kanada, İngiltere, Belçika, İrlanda, Slovenya, Maldivler ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti de davaya müdahil oldu.
Mahkeme, değerlendirmesinde Myanmar'ın operasyonların silahlı örgütlere karşı yapıldığı yönündeki savunmasına itibar etmedi.
Myanmar'ın yükümlülükleri neler?
Uluslararası Adalet Divanı bugünkü kararında, Myanmar'ın Arakanlı Müslümanların güvenli biçimde geri dönüşünü sağlaması, ailelerin yeniden buluşmasına destek olması ve kayıp ya da yaşamını yitirmiş kişilerin belirlenmesi için gereken adımları atması gerektiğine de hükmetti.
Mahkeme, mağdurların uğradığı fiziksel ve psikolojik zararların giderilmesi için Myanmar'dan gerekli önlemleri almasını da istedi.
Mahkemenin tarihi kararına karşın Arakanlı Müslümanların Myanmar'a dönmesinin önünde önemli engeller bulunuyor.
BM verilerine göre 1,3 milyondan fazla Arakanlı Müslüman, evlerini terk etmek zorunda kaldı.
Bu kişilerin yaklaşık 1,2 milyonu Bangladeş'in Cox's Bazar bölgesindeki kamplarda yaşamını sürdürüyor.
BM'ye göre, Myanmar ordusunun 2021'de darbe yaparak yönetimi ele geçirmesinin ardından başlayan iç savaş, Rakhine eyaletindeki çatışmalar ve Rohingya halkına yönelik yeni saldırılar, güvenli geri dönüş olasılığını daha da azalttı.
Arakanlı Müslümanlar ise Myanmar'a, güvenliklerinin yanı sıra vatandaşlık, temel haklar ve onurlu bir yaşam güvencesi sağlanmadan dönmek istemediklerini belirtiyor.
Myanmar hakkında bir başka dava da yine Lahey'de faaliyet gösteren Uluslararası Ceza Mahkemesi'nde görülmeyi bekliyor. Soykırım suçu iddiaları bakımından Uluslararası Adalet Divanı devletleri, Uluslararası Ceza Mahkemesi ise kişi ve kuruluşları yargılıyor.
Uluslararası Adalet Divanı'nın kararının ardından, soykırıma dahil olduğu belirlenen kişi ve kuruluşlar da Uluslararası Ceza Mahkemesi'nde yargılanacak.




